2009 Yılında Türk Ekonomisi Ne Kadar Küçülecek III

Bu başlığı taşıyan I ve II numaralı yazılarımda birbirini tamamlayan birçok veri eşliğinde 2009 yılında Türk ekonomisinin hangi boyutta bir küçülme yaşayacağına ilişkin değerlendirmeler yapmış ve “2009 Yılında Türkiye Ne Kadar Küçülecek II” başlıklı yazımda da küçülme beklentimin en az yüzde 7 düzeyinde olduğunu açıklamıştım. TÜİK 2009 yılı 3 üncü dönem GSYİH küçülmesini 10 Aralık 2009 tarih ve 212 sayılı Haber Bülteni ile eksi 3.3 olarak açıkladı. Bunun yanında ikinci çeyrek küçülme oranını da yüzde 7.0 dan yüzde 7.9 a çıkardı. Bu açıklama ışığında, benim (en az yüzde 7) veya Hükümetin (yüzde 6) 2009 yılı küçülme beklentilerimizden hangisinin gerçekleşme olasılığının daha yüksek olduğunu bu yazıda irdelemeye çalışacağım.
Ancak bu aşamada hemen belirtmeliyim ki, bu başlık altındaki yazılar, birbirinin tekrarı olmayıp bir öncekinde açıklanan bilgilere yenilerini eklemekte ve ayrıca daha önceki yazıda kullanılmış bilgilerin güncellenmesine de olanak sağlamaktadır.
TÜİK her üç aylık GSYİH büyüme/küçülme rakamlarını açıkladığında, yukarıda da değinildiği üzere, bir veya iki önceki döneme ilişkin büyüme/küçülme oranlarını da revize etmektedir. Bu revizyonlar, biraz sonra 2008 ve 2009 yıllarına ilişkin olarak sunacağım tablodan da görüleceği üzere, yaklaşık bir yıl süre ile devam edebilmektedir.
Bu bilgiyi de akılda tutarak, şimdi TÜİK’in 2008 ve 2009 yılına ait çeyrekler itibariyle açıkladığı GSYİH büyüme/küçülme oranlarının nasıl bir gelişme gösterdiğini inceleyebiliriz. Bu amaçla Tablo 1 düzenlenmiştir.
Tablo 1 in incelenmesinden de görüleceği üzere, 2008 yılı ilk çeyrek büyüme oranı dört defa (6.6, 6.7, 7.3 ve 7.2) değişmiştir. İkinci çeyrek verisi üç, üçüncü çeyrek oranı üç ve dördüncü çeyrek yüzdesi ise iki defa değişmişlerdir. Diğer çeyreklerin verilerinin büyüme/küçülme oranları da yayınlanacak yeni Haber Bültenleri ile dörde çıkabilecektir.
Tablo 1, 2009 yılı çeyreklerindeki küçülmenin de eğilimini göstermektedir. İlk çeyrek küçülmesi iki defa değişmiş ve 13.8 den 0.9 puan artarak 14.7 ye yükselmiştir. Aynı şekilde ikinci çeyrek verisi de 0.9 puan yükselmiştir. Bu oranlar ve üçüncü çeyrek verisi izleyen haber bültenlerinde yeniden değişebilirler.
Çeyrekler itibariyle büyüme/küçülme oranlarındaki değişimin diğer yıllarda nasıl bir eğilim gösterdiğini merak edenler 2007 yılına ait değişimleri, bu sitede daha önce yayımlanmış olan “Büyüme Verilerindeki Oynamalar II” başlıklı yazıda görebilirler. 
                                    Tablo 1
2008 ve 2009 yılları üçer aylık dönemler itibariyle GSYİH küçülme oranları
                                  (% olarak)
Açıklama Tarih                         Çeyrekler
Ve Numarası               1       2        3         4         Yıllık
2008 Yılı
30.06.2008-108        6.6      …       …         …            …
10.09.2008-147        6.7     1.9      …         …            …
15.12.2008-194        6.7     2.3     0.5       …            …
31.03.2009-052        7.3     2.8     1.2     -6.2         1.1
30.06.2009-114        7.3     2.8     1.2     -6.2         1.1
10.09.2009-158        7.2     2.8     1.0     -6.5         0.9
10.12.2009-212        7.2     2.8     1.0     -6.5         0.9
2009 Yılı
30.06.2009-114     -13.8      …       …         …           …
10.09.2009-158     -14.3   -7.0      …         …           …
10.12.2009-212     -14.7   -7.9    -3.3       …           …
Kaynak: TÜİK’in Tabloda belirtilen tarih ve sayılı Haber Bültenleri 
  
Bu veriler ışığında 2009 yılındaki ekonomik küçülmenin hangi düzeyde olacağını tahmin etmeden önce, daha önceki hesapları yaparken göz önüne aldığım bazı verilerin en son ulaştığı boyutlara da kısaca göz atmak uygun olacaktır.
Öncelikle büyüme ve küçülme oranlarını çok yakından etkileyen imalat sanayindeki kapasite kullanım oranlarının ulaştığı en son duruma kısaca göz atalım. Bu amaçla Tablo 2 düzenlenmiştir.
                                   Tablo 2
İmalat sanayinde toplam kapasite kullanım oranlarının izlediği seyir
                                 (% olarak)
Aylar                2008                 2009
01                    80.3                  63.8
02                    79.3                  63.8
03                    81.2                  64.7
04                    81.7                  66.8
05                    82.4                  70.4
06                    82.3                  72.7
07                    80.0                  72.3
08                    76.2                  69.7
09                    79.8                  70.1
10                    76.7                  71.8
11                    72.9                  70.7
12                    64.7                    …
Kaynak: TÜİK’in 10.12.2009 tarih ve 213 sayılı İmalat Sanayinde Eğilimler Haber Bülteni.

Tablo 2 de yer alan aylık kapasite kullanım oranlarından üçer aylık ortalama kapasite kullanım türev tablosu çıkararak bunu aynı dönemlerin küçülme oranları ile birlikte değerlendirmekte yarar görmekteyim. Bu amaçla Tablo 3 düzenlenmiştir.
                                    Tablo 3
2008 ve 2009 yıllarında üçer aylık kapasite kullanım oranları ile
     aynı dönemlerdeki küçülme oranları (% puanı olarak)
                 Kapasite Kullanımı          GSYİH Küçülme
 Çeyrekler  2008   2009     Fark       2008     2009       Fark   
1               80.3    64.1   -16.2         7.2     -14.7     -21.9
2               82.1    67.0   -15.1         2.8     –  7.9     -10.7
3               78.7    70.7   –  8.0         1.0     –  3.3     –  4.3
4               71.4   (71.3)   – 0.1        -6.5        ?            ?
Kaynak: Tablo 1 ve Tablo 2 den hesaplanmıştır.

Tablo 3 ilginç bir görüntü ortaya çıkarmaktadır. Örneğin, 2008-2009 birinci dönemleri arasında imalat sanayinde kapasite kullanımı 16.2 puan düşmüşken, 2009 un ilk çeyreğindeki ekonomik küçülme 14.7 puan olmuştur. Buna karşılık ikinci çeyrekler arasındaki kapasite kullanımı 15.1 puan düşerken, 2009 un ikinci çeyreğindeki ekonomik küçülme 7.9 puana inivermiştir. Benzeri durum üçüncü çeyrek için de gözlemlenmektedir. 2008-2009 yıllarının üçüncü çeyrekleri arasındaki kapasite kullanım oranları arasındaki fark 8 puan iken 2009 yılının üçüncü çeyrek küçülme oranı 3.3 olarak açıklanmıştır.
Tablo 3 de 2009 yılının son çeyrek kapasite kullanım oranı parantez içinde 71.3 olarak yazılmıştır. Bunun nedeni Tablo 1 den de hesaplanacağı üzere dördüncü çeyreğin ilk iki aynın ortalaması 71.3 tür. Dördüncü çeyreğin 71.3 ortalama verebilmesi için Aralık ayındaki kapasite kullanım oranının 71.4 olması gerekmektedir. Bir varsayım olarak Aralık ayı kapasite kullanım oranı 71.4 çıkar ise, 2008-2009 dönemi son çeyrekleri arasındaki kapasite kullanım oranları farkı 0.1 e inecektir. Bu durumda 2009 yılının son çeyreğindeki ekonomik küçülme (veya varsa büyüme) ne düzeyde olacaktır? Bunu bekleyip hep birlikte Mart 2010 da göreceğiz.
Şimdi TÜİK’in 10 Aralık 2009 tarihinde açıkladığı 212 sayılı haber bülteninde yer alan verilere dayanarak “2009 Yılında Türk Ekonomisi Ne Kadar Küçülecek II?” başlıklı yazımdaki Tablo 17 yi yeniden düzenleyelim.
                                    Tablo 4
      2009 yılı çeyrekleri itibariyle GSYİH küçülmeleri
    (1998 yılı sabit fiyatları ile milyon TL ve % olarak)
Çeyrekler    2008         2009          Değişim %
1             24,483      20,879              -14.7
2             25,279      23,285              –  7.9
3             28,049      27,129              –  3.3
4             24,353      24,741                 1.6 
Yıl          102,164      96,034              –  6.0
Kaynak: TÜİK’in 10 Aralık 2009 tarih ve 212 sayılı Haber Bülteni’ndeki veriler ve 4 ncü dönem verisi tarafımdan hesaplanmıştır.

Eğer, TÜİK Mart 2010 da yayınlayacağı Haber Bülteni’nde ilk üç döneme ait küçülme oranlarını revize etmez ise Hükümet’in öngördüğü yüzde 6 lık küçülmeye ulaşılabilmesi için dördüncü çeyrekte yüzde 1.6 lık bir büyümeye gerçekleşmesi gerekecektir. Eğer, TÜİK üçüncü çeyrek küçülme rakamını yüzde 3.3 den yüzde 3.9 veya 4.0 a çıkarırsa, yüzde 6 lık küçülme oranını tutturabilmek için dördüncü çeyrekteki büyümenin yüzde 2.3 e çıkması gerekecektir.
Benim öngördüğüm en az yünde 7 lik küçülme için ise, eğer üçüncü çeyrek küçülmesi yüzde 3.3 düzeyinde kalırsa dördüncü çeyrekte yüzde 2.6 küçülme olması gerekecektir. Eğer üçüncü çeyrek küçülmesi TÜİK tarafından yüzde 3.9 a çekilirse, dördüncü çeyrekte gerçekleşmesi gereken küçülme oranı yüzde 1.9 a inecektir.
Diğer bir seçenek olarak üçüncü çeyrek küçülmesi yüzde 3.9 a çıkar ve dördüncü çeyrekte ne büyüme ve ne de küçülme olmaz ise 2009 küçülme oranı yıllık olarak yüzde 6.6 olacaktır. Üçüncü çeyrek küçülmesi 3.3 düzeyinde kalır ve dördüncü çeyrekte ne küçülme ne de büyüme olmaz ise yıllık küçülme oranı yüzde 6.4 olacaktır. Her iki rakam da IMF’nin tahmini olan yüzde 6.5 a çok yakın olacaktır.
“2009 Yılında Türk Ekonomisi Ne Kadar Küçülecek II?” başlıklı yazımda en az yüzde 7 küçülme oranını açıklarken bir beklentimi de belirtmiştim; “İçtenlikli dileğim, umarım ben mahcup olurum. Zira haklı çıkmam ülkemiz insanının daha fazla sıkıntı çekmesi olacaktır. Bunu hiçbir şekilde arzu etmem.” Aynı dileklerimi tekrarlıyorum. Bununla birlikte beni kötümserliğe iten hususları da kısaca anımsatmak isterim;
1. Eylül 2009 ayı ihracatı 2008 e göre çok büyük ölçüde düşmüştür (12,793 milyon dolardan 8,493 milyon dolara). İthalat rakamı da (17,885 milyon dolardan 12,451 milyon dolara) çok önemli düşüş göstermiştir. Bir önceki yazıdan hatırlanacağı üzere, Eylül ayında ticari kredilerde ve konut kredilerinde kayda değer bir artış söz konusu olmadığı gibi taşıt kredilerinde de düşüş devam etmiştir. Bu veriler üçüncü çeyrek küçülme oranının yukarıda doğru revize edilmesine yol açabilir.
2. Üçüncü çeyrek GSYİH büyüklüğünü etkileyen inşaat sektörünün dördüncü çeyrekte küçülmektedir. Otomotiv sektöründe teşviklerin kalkması üretim düşüşünü de beraberinde getirmeye başlamıştır. Otomotiv sanayi verilerine bakıldığında Eylül ayında 87 binin üzerinde olan üretimin Kasım ayında 78 bine kadar gerilemiş olduğu görülmektedir. Aralık da bu sayının daha da düşmesi beklenebilir. Her ne kadar Aralık ayı özel sektör kurumlarının araç filolarını yeniledikleri ay ise de bu talep geniş ölçüde ithal araçlara yöneliktir. Kaldı ki bu yıl eriyen kar marjları bu tür filo yenilemesini de erteleyebilir.
Umalım, son çeyrekteki gelişmeler benim beklentilerimden daha iyi çıkar ve ülkenin 2009 yılı küçülme oranı benim beklentilerimden uzaklaşır.

Hikmet Uluğbay

2009 Yılında Türk Ekonomisi Ne Kadar Küçülecek III” üzerine 2 yorum

  1. Sayın Hikmet bey, sizin sitenizi yeni izlemeye başladım. Sizlere içtenlikle teşekkür ediyorum.Birikimlerinizi aktararak geçmişi bugünü ve gelecegi rakamlara dayalı olarak sunmanız sagduyu ile yorumlamanız bizlere ışık tutmaktadır.Tüm emekleriniz için teşekkür ediyorum.sevgi ve saygılarımla

    Beğen

  2. SAYIN ÜSTAD ;
    ŞU ANDA KREDİ DERECELENDİRME UZMANLIĞI SINAVINA HAZIRLANIYORUM. BURADA VERDİĞİNİZ BU TÜR VERİLER BU GİRECEĞİM SINAVDA SORULAN SORULARA CEVAP OLUYOR.
    TEŞEKKÜR EDERİM.

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s