Havamız Neden Kirleniyor?

Bu başlık bir günlük gazetenin Ankara ekinde yer almıştır. Habere göre, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan bir raporda; “Büyükşehir Belediyesine ait toplu taşıma araçlarının, çok eski olması nedeniyle hava kirliliği yarattığı, bu araçların acilen yenilenmesi gerektiği[i]i” belirtilmiş. Aynı haberde, EGO Yetkilisi, Bakanlığın bu gözlemini; “Belediye’ye ait bin otobüsün trafiğe çıktığını, fakat Ankara’daki toplam araç sayısına bakıldığında, hava kirliliğinin EGO’ya ait otobüslerden kaynaklandığını söylemenin doğru olmayacağı” şeklinde yanıtlamıştır. Önce Çevre ve Orman Bakanlığı’nı kentimizin hava kalitesine yönelik bir rapor hazırlaması nedeni ile kutlarım. Ancak rapor hazırlanması yetmiyor. Kirlenmeyi önleyecek önlemlerin alınıp alınmadığını da sürekli denetlemek ve gerekli yaptırımları da uygulamak gerekiyor.

Evet Ankara’mızın havası yeniden giderek her yıl daha fazla kirlenmeye başladı. Bu kirlenmeden başta TBMM, Ankara Büyükşehir Belediyesi olmak üzere, tüm kamu ve özel kurum, kuruluşlar ile bireyler olarak hepimiz ayrı ayrı ve birlikte sorumluyuz! Sorumluluk katsayılarımız da elbette birbirinden farklı.

Yasama organımız çevre kirlenmesinin önlenmesi için çeşitli yasalar çıkarmış durumda. Ancak bu yasaların uygulamasının denetlenmesi konusunda etkin olduğunu söylemek zor. Bu durumu saptamak için arzu eden okur TBMM web sayfalarında küçük bir gezinti yapabilir. Bu gezintiyi yapacaklara küçük bir önerim var, Dilovası’ndaki çevre kirliliğini incelemek ve alınacak önlemleri araştırmak için kurulan Komisyon’un Raporu üzerinde Genel Kurul’da yapılan görüşmelere şu adreste www.tbmm.gov.tr/komisyon/dilovası/tutanaklar.htm göz atabilirler.

TBMM nin çevre kirliliğini azaltmak için yapacağı yasal düzenlemelerden birisi de belirli yaşın üzerindeki araçların trafikten zorunlu olarak düşürülmesi ve hurdaya çıkarılması kuralını getirmektir. TÜİK verilerine göre, ülkemizde trafiğe kayıtlı araç sayısı 2005 sonu itibariyle 10,370,263 tür. Bu araçlardan 2,475,488 adedi yirmi yaş üzerindedir. On beş yaş üzeri motorlu araç sayısı ise 4,243,892 dir. Bu yaş kompozisyonuna sahip motorlu taşıt parkının çevre kirletici etkisi küçümsenemez.

Yaşlı araç parkının yakıt tüketim verimliliği çok düşüktür. Ayrıca bakımları muntazam yapılmadığı zaman çevre kirletmeleri çok daha yüksek düzeye çıkar.

Ülkemizdeki motorlu taşıtların sayısının artmasına pararlel olarak motorlu taşıt alım-satım vergileri ile akaryakıt tüketiminden alınan dolaylı vergilerin tahsilatında çok büyük artışlar yer almıştır. TBMM çıkaracağı bir yasa ile artan bu vergi gelirlerinin bir bölümünü-tercihan en az yüzde 25 ini- ağaçlandırmada kullanılmak üzere Çevre ve Orman Bakanlığı ödenekleri içine aktarması uygun olacaktır. Zira motorlu taşıtların yaktığı her bir litre benzin yaklaşık 600 gram karbonu karbondioksit olarak atmosfere bırakmaktadır[ii]. Bu karbondioksiti yok edecek olan en önemli araç da ağaçtır. Dolayısı ile motorlu araçların tükettiği yakıtın çevre kirleten ve sera gazı etkisi yaratan boyutundan kurtulmak için bu yakıttan alınan vergiyi ağaçlandırmada kullanmak akılcı adımlardan ilkidir.

EGO yetkilisinin ileri sürdüğü görüşlere katılmak olası değil. Zira EGO bir kamu kuruluşudur. Bu konumu nedeni ile çevre kirliliğinin önlenmesine yönelik önlemleri öncelikle alma sorumluluğundadır. Belediye’nin araç parkı Ankara’nın toplam araç parkı içinde küçük bir orandır savunması ile konu geçiştirilemez. Unutmayalım ki, ünlü özdeyişe göre, “Herkes evinin önünü süpürse bütün şehir temiz olur.” Ayrıca, Belediye otobüsleri ve Belediye’nin izni ile çalışan Halk Otobüsleri gerçekten çok yaşlıdırlar. Yaşlı arabaların akaryakıt tüketim verimliliği son derece düşüktür. Dolayısı ile çevre kirletme katsayıları çok yüksektir. Toplu taşıma araçları çevre denetimine konu olsa sanırım çoğu çevre pulu alamaz.

Ayrıca, Ankara’nın imar planları zaman zaman gözden geçirilirken, kentin göç alışı, gelişmesi ve nüfus yoğunluğu gereği olarak ulaşım yollarında gerekli düzenlemeler zamanında yapılmalı idi. 2005 yılı sonu itibariyle Ankara ilindeki toplam motorlu taşıt sayısı 738,960 tır. Ankara 1000 kişiye düşen 166 motorlu araç sayısı ile Türkiye’de birinci sıradadır[iii]. İstanbul 1000 kişiye 135 motorlu taşıtla ikinci sıradadır. Bu oranların on yıla kalmadan iki katına çıkması beklenmelidir. Ankara kent merkezindeki ulaşım ağının yetersizliği nedeni ile trafiğin dur-kalk yoğunluğu çok yüksektir. Dur-kalk durumunda araçlar normal trafik akımında yaktıkları yakıtın çok üzerinde tüketim yaparlar. Arzu eden okuyucu, aracının motor devir göstergesine ve araç kalkarken araç yakıt tüketim göstergesine bir göz atabilir. Bu durumda, Belediye’nin metro ve benzeri raylı sistem yatırımlarını hızlandırması daha fazla ertelenemez.

Ankara’nın hava kirlenmesine yakılan kömürün de çok önemli katkısı vardır. Bir ton kömür yandığında atmosfere üç ton ağırlığında karbondioksit gazı çıkmaktadır[iv]. Bu veri gözönüne alındığında, Ankara’nın çanağında ve rüzgarı az olan bölgelerinde kömür yakımını tamamen kaldırıp yerine doğal gaz kullanımını zorunlu kılmak gerekir. Bu önlem de yeterli değildir. Ankara kentinin merkezinde yeşil alan hacmini artıracak önlemler daha fazla geciktirilmeden alınmalıdır.

Bu önlemleri, ve siz değerli okurların düşündüğü diğer önlemleri kendi ve çocuklarımızın sağlığı için gecikmeden almalıyız, aksi takdirde, Ankara hava kirliliği ölümleri ile dünya gündemine gelebilir. Unutmamak gerekir ki benzeri bedeli yıllarca önce Londra ödemişti.

Bu önlemlerin yanında sürücüler olarak bizlerin alması gereken önlemlerin de hava kirlenmesini önlemede ihmal edilmeyecek katkıları vardır. Bunları da satır başları ile şöylece sıralamak mümkündür:

1- Araçlarımızın bakımını düzenli ve zamanında yaptırmak yakıt tüketimini düşük düzeyde tutacak ve dolayısı ile çevereyi fazladan kirletmeyecektir.

2- Araçlarımızı en geç her beş yılda bir yenilmek, aile bütçemize daha az bakım yükü bindirecek ve çevreyi kirletme katkımızı yeni teknolojiler ile azaltacaktır.

3- Emekli veya çalışmayan bir kişi isek, kente gidiş-gelişlerimizi trafiğin yoğun olmadığı saatlerde yapar isek trafik yoğunluğuna katkı yapmadığımız için hem kendimiz hem de başkaları daha az yakıt tüketecek ve dolayısı ile çevreye zarar o kadar azalacaktır.

4- Kente gidip gelirken, yoğun trafiğe katılmak yerine ilk metro istasyonunda aracımızı park edip metro veya raylı sistemi kullanmak da çevreye zararımızı azaltacaktır.

5- Özellikle gençler araç kullanırken araca ani ve gereksiz gaz verilmesi de çevreye büyük zarar vermektedir. Gençlere bu alışkanlıklarından vaz geçmeyi öğretebilmemiz de önemlidir.

6- Jeep ve benzeri SUV tipi araçların yakıt tüketiminin diğer araçlara oranla çok yüksek olduğu hatırlandığında, işimiz gereği bu araçlara gereksinim olmadan satın aldığımızda çevreye daha fazla zarar verdiğimizi hatırdan çıkarmayalım.

Bu ve sizlerin hatırınıza gelecek bir çok konuya gerekli özeni gösterdiğimizde hem kentimiz hem de dünyamızın havası daha yavaş kirlenecektir.

Unutmayalım ki küresel ısınma geri döndürülemeyecek noktaya doğru hızla gitmekte, bunu yavaşlatmak ve tersine çevirmek hala bizlerin elinde.

Çevre kirlenmesine gerekli özeni göstermeyecek isek, neden çocuk ve torun sahibi olduk? Çevreye verdiğimiz her zarar çocuk ve torunlarımızı bilerek zehirlemekten farklı bir anlam taşımamaktadır.

Değerli okurlar, çevre kirliliği sorunu ve çözümlerine ilişkin tamamlayıcı ve daha geniş bilgiler, daha sonraki tarihlerde yazdığım “CO2 Cahilliğinden Kurtulmak” ve “CO2 Cahilliğinden Kurtulmak II” başlıklı yazılarda da mevcuttur.

Hikmet Uluğbay

[i] Hürriyet Gazetesi Ankara Eki, 14 Aralık 2006.
[ii] Roberts Paul, “The End Of Oil” Houghton Mifflin Comp. 2004, sayfa 119 dan hesaplanmıştır.
[iii] Otomotiv Sanayi Derneği 2005 Yılı Otomobil ve Toplam Motorlu Araç Parkı Raporu Dünya ve Türkiye Rapor 2006/04
[iv] Roberts, sayfa 269.

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s